Rola lucerny w żywieniu krów mlecznych. - Dr Zbigniew Lach, główny hodowca Ośrodka Hodowli Zarodowej Osięciny.

Wśród pasz objętościowych stosowanych w żywieniu krów mlecznych ważną rolę odgrywa lucerna. Jest ona wykorzystywana sezonowo jako zielonka, a przez cały rok jako siano, kiszonka ze świeżych roślin i kiszonka ze zwiędłych roślin.

Stawka żywieniowa dla krów mlecznych opiera się na kilku czynnikach. Dwa podstawowe filary to białko i energia. Podczas gdy zaspokojenie zapotrzebowania na energię stanowi największą trudność, zaspokojenie zapotrzebowania na białko jest najbardziej kosztowne. Biorąc to pod uwagę, lucerna, jako bogata w białko pasza objętościowa, nie może być ignorowana w rozważaniach ekonomicznych.

Kolejnym parametrem opisującym dawkę pokarmową i ważnym z punktu widzenia zdrowia jest jej struktura fizyczna.

W naszym kraju dominującą paszą grubą jest kiszonka z kukurydzy, która jednak nie zapewnia odpowiedniego kształtu fizycznego paszy. Lucerna jest doskonałą paszą poprawiającą strukturę paszy. Jej udział w dawce pokarmowej zapewnia lepsze wydzielanie śliny u krów i efektywniejsze przeżuwanie. Z jednego hektara lucerny możemy zebrać 8-10 ton suchej masy. Oznacza to, że otrzymujemy od 1,6 do 2,0 ton czystego białka. Ilość ta jest porównywalna nawet z pięcioma tonami otrębów rzepakowych!

Całkowita zawartość białka w paszy z lucerny waha się w szerokim zakresie: od 12 do 24% w kg suchej masy. Zazwyczaj wartości te wynoszą 18-21%. Różna całkowita zawartość białka wynika z kilku czynników. Oprócz aspektów odmianowych, pogodowych i agrotechnicznych, dominującym czynnikiem jest stan wegetacji w momencie koszenia. Im późniejszy czas koszenia, tym bardziej niekorzystne zmiany zachodzą w całej roślinie lucerny. Stosunek łodyg do liści zmienia się na korzyść liści, a zawartość białka jest wyższa w liściach i pędach niż w łodygach. Ponadto wzrasta zawartość włókien i zdrewnienie rośliny. Na etapie pąków zawartość włókien wynosi średnio 18-20% suchej masy. Później wzrasta do 30-32%.

Lucerna ma również stosunkowo niską zawartość włókna ADF (decydującego o strawności rośliny) i włókna NDF (decydującego o spożyciu paszy). Podobnie jak w przypadku włókna surowego, zawartość ADF i NDF wzrasta wraz z postępem wegetacji. Opóźnienie terminu koszenia zwiększa ilość zebranej paszy, ale zmniejsza zawartość białka i strawność paszy. Dlatego też wcześniejsze koszenie prowadzi do wyższej wartości odżywczej paszy.

Lucerna jest również źródłem makro- i mikroskładników odżywczych

... które są zbilansowane w dawkach pokarmowych: Ca, Mg, K, Mn, Se czy Zn to tylko niektóre z nich. Wysokowydajna krowa, produkująca 45-50 kg mleka, spożywa około 28-29 kg suchej masy dziennie. Co najmniej 50% z tego powinno pochodzić z paszy objętościowej. Jeśli jest ona dobrej jakości, udział ten może wzrosnąć do 60%, co jest korzystne dla funkcjonowania żwacza. Kiszonka z kukurydzy stanowi zwykle 60-75% paszy objętościowej, a pozostałą część może stanowić lucerna.

Racja ta zawiera 16,6% białka całkowitego (z czego 38,4% białka bypass), 30% NDFu, 25,6% peNDFu, 27,8% skrobi.

Lucerna ma również kilka właściwości, które sprawiają, że nie nadaje się do nieograniczonego spożycia.

Po pierwsze, jej białka ulegają bardzo szybkiemu rozkładowi w żwaczu, co utrudnia jelicie cienkiemu zaspokojenie zapotrzebowania na strawne białko. Jednocześnie może to prowadzić do zbyt dużej ilości mocznika we krwi.

Po drugie, stosunkowo wysoka zawartość potasu w lucernie ogranicza jej stosowanie w okresach suszy, zwłaszcza w ostatnich trzech tygodniach. Potas, a raczej jego nadmiar, jest przyczyną zatrzymania łożyska.

Po trzecie, fitoestrogeny zawarte w lucernie mogą prowadzić do problemów reprodukcyjnych. Jest to szczególnie prawdziwe w przypadku lucerny zbieranej na bardzo późnym etapie wegetacji.

Mimo tych trzech "problemów", lucerna powinna być włączona do diety krów....

ze względu na jej pozytywny wpływ na trawienie w przewodzie pokarmowym przeżuwaczy. Obliczanie dawki na podstawie wartości uzyskanych z analizy laboratoryjnej lucerny, a nie na podstawie wartości tabelarycznych, zapewnia wykorzystanie pełnego potencjału tej rośliny, zarówno pod względem ekonomicznym, jak i fizjologicznym.